Door Annemiek Kamp, begeleider

Een leerling schildert het ene schilderij na het andere. Soms met acrylverf en een kwast, dan weer met een spuitbus. Niemand heeft gezegd dat het moest. Ze is er gewoon aan begonnen. Omdat ze het wilde. Omdat het van binnenuit kwam.

Binnen onze sociocratische leeromgeving LOS Deurne mogen leerlingen zelf bepalen wat ze willen leren, wanneer, hoe en met wie. Soms begint dat vanuit een sterke, intrinsieke motivatie. Een andere keer ontstaat het idee doordat een vriend iets ook doet of een ouder ertoe aanzet. Maakt het eigenlijk uit waar die eerste impuls vandaan komt?

Zelf kiezen is krachtig – en kwetsbaar
Iets nieuws leren vraagt altijd om actie. Soms is het simpelweg een kwestie van beginnen. In andere gevallen heb je hulp nodig van mensen of middelen die je ondersteunen in het leerproces. Veel dingen leer je niet in één keer. Ze vragen oefening, herhaling, geduld en doorzettingsvermogen.
Als een leerling zelf kiest om ergens mee aan de slag te gaan, is het vaak makkelijker om door te zetten. Er is innerlijke motivatie, een persoonlijke reden om vol te houden. Maar wanneer het initiatief vooral van buitenaf komt – van een ouder, vriend of begeleider – dan zien we vaak dat het anders verloopt.

De rol van ‘een zetje’
Is het erg om een leerling te motiveren? Om hem of haar een zetje te geven in wat wij zien als ‘de goede richting’?
Op korte termijn lijkt het misschien te helpen. De leerling gaat aan de slag. Er gebeurt iets. Het begin is gemaakt.
Maar onze ervaring leert: als het initiatief niet echt van binnenuit komt, dan is de kans groot dat het snel weer stokt. De motivatie verdwijnt, de energie lekt weg. Er ontstaan allerlei redenen om te stoppen, en het vertrouwen in het eigen leerproces wordt kleiner in plaats van groter.

Durven wachten
In een leeromgeving die echt ruimte geeft aan natuurlijk leren, gunnen we leerlingen om zoveel mogelijk zelf te bepalen wanneer ze ergens aan toe zijn. Dat vraagt iets van de mensen om hen heen: van begeleiders, van specialisten, van ouders. Het vraagt vertrouwen. En geduld.
En dat is vaak niet gemakkelijk. Want het betekent dat we moeten verdragen dat een kind nog niet bezig is met dat wat wij belangrijk vinden. Dat we moeten wachten tot een leerling zelf voelt: “nu wil ik het leren.”

Een omgeving vol mogelijkheden
Bij LOS zorgen we voor een rijk aanbod aan mogelijkheden waarmee leerlingen zélf aan de slag kunnen. We zorgen dat het veilig is om hulp te vragen, en dat die hulp er dan ook is. We zijn beschikbaar als er iets op gang komt. Niet om te sturen, maar om te ondersteunen.
Zo ontstaan er waardevolle leerervaringen: van kleine groeimomentjes tot grote ontwikkelstappen. Omdat het initiatief bij de leerling ligt.

Ongestoord groeien van binnenuit
De kunst is misschien wel om deze stappen zichtbaar en herkenbaar te maken, zodat leerlingen steeds opnieuw het vertrouwen en de ruimte krijgen om zelf keuzes te maken.
Niet omdat wij niet langer kunnen wachten.
Niet omdat wij denken te weten wat het beste is.
Maar omdat zij zélf willen leren.
En als dat gebeurt, dan is het leerproces niet alleen effectiever – het is ook duurzamer, betekenisvoller en veel meer van henzelf!