Door Annemiek Kamp, begeleider

Natuurlijk leren gaat uit van vertrouwen in het  natuurlijke ontwikkelproces van kinderen. Wat kinderen nodig hebben is een vruchtbare omgeving waarin ze kunnen spelen, ontdekken, experimenteren en hun eigen weg kunnen vinden. Welke rol spelen volwassenen hierin? 

Peter Gray stelt dat ouders en begeleiders die betrokken zijn bij het natuurlijke ontwikkelproces van kinderen de taak hebben om dit proces te faciliteren, zonder het onnodig te remmen of te verstoren. In zijn artikel ‘On being a Trustful, Autonomy-Supportive parent’ beschrijft hij hoe dit te doen.

Zijn visie sluit goed aan op hoe we bij LOS Deurne de rol van ouders en begeleiders zien. Hieronder een aantal van zijn inzichten samengevat in het Nederlands. Maar het is zeker de moeite waard om zelf het volledige artikel te lezen.

Vanuit vertrouwen ruimte geven ‘Trustful parenting’ betekent dat je kinderen in hun kracht zet. Je vertrouwt erop dat ze zelf dingen kunnen ontdekken, hun mogelijkheden leren kennen en hun grenzen leren herkennen. Door te spelen, fouten te maken en daardoor te groeien. De sociale omgeving speelt hierin een belangrijke rol. Kinderen hoeven niet alles alleen te doen. Er zijn anderen bij wie ze terechtkunnen en aan wie ze hulp kunnen vragen, wanneer ze die nodig hebben.

‘Autonomy supporting’ betekent volgens Gray niet ‘laissez faire’, maar actieve ondersteuning van de autonomie van kinderen op vraag van het kind.

Volgens Gray begint het met het kind zien als een uniek, heel mens, en niet als iemand die wij als ouders of begeleiders moeten vormen. We mogen het kind leren kennen en ruimte en ondersteuning bieden om zichzelf te zijn en zich op een eigen manier te ontwikkelen. Het is nodig om naast ze te staan, zodat je de dingen ook vanuit het kindperspectief kunt bekijken. Gelukkig hebben we dat perspectief allemaal in ons: we zijn immers zelf ooit kind geweest.

Volwassenen maken zich vaak zorgen over later, ze willen een goede toekomst voor het kind. De toekomst van het kind is echter de verantwoordelijkheid van het kind zelf. Het kind mag zelf steeds opnieuw de richting bepalen en eigen stappen zetten. Ouders en begeleiders hoeven niet de toekomst van het kind uit te stippelen, maar ze kunnen wel in het nu zorgen voor een vruchtbare omgeving waarbinnen en van waaruit kinderen kunnen bewegen op een zelfgekozen pad.

Kinderen hebben een veilige relatie met hun ouders en begeleiders nodig. Ze moeten erop kunnen vertrouwen dat ze zichzelf mogen zijn, dat ze ruimte krijgen en dat er ondersteuning beschikbaar is wanneer ze die nodig hebben. Wat kinderen zelf kunnen, mogen ze zelf doen. Ze krijgen de gelegenheid om te spelen, te ontdekken en te leren. En wanneer iets niet lukt of ze hulp nodig hebben, zijn er anderen op wie ze een beroep kunnen doen. Zo ervaren kinderen dat ze invloed hebben op hun eigen leven en leren ze er zelf verantwoordelijkheid voor te dragen.

Door kinderen al van jongs af aan te betrekken bij wat er gedaan moet worden in de woon- of leeromgeving, wordt het een vanzelfsprekendheid om bij te dragen. Hetzelfde geldt voor besluitvorming. Wanneer ze op basis van gelijkwaardigheid mee kunnen denken en besluiten over zaken die hen aangaan, ervaren ze dat hun stem ertoe doet. Door met consent besluiten te nemen ontstaat betrokkenheid en gedeelde verantwoordelijkheid. Bovendien brengen kinderen vaak verrassende ideeën en perspectieven in.

Ouders en begeleiders willen het beste voor het kind, ze willen het beschermen voor gevaar. In de vrijheid en ruimte die je kinderen geeft om te leren, ontdekken en spelen schuilt natuurlijk altijd enig gevaar of risico. Dat is wat het leven is. In plaats van vanuit angst hierop te reageren en het kind te beperken is het belangrijk te onderzoeken welke risico’s aanvaardbaar zijn en wat een kind nodig heeft om ermee om te leren gaan.

Geef ze ruimte om zelf problemen op te lossen, hun grenzen te herkennen en verantwoordelijkheid te dragen voor hun handelen en de gevolgen daarvan voor anderen. Vertrouwen betekent hierbij dat kinderen de ruimte krijgen om zelf te ervaren, dat ouders en begeleiders het niet overnemen, maar dus ook dat ze er zijn wanneer ondersteuning nodig is.

Daarom is het zo belangrijk om vanuit vertrouwen de autonomie van kinderen te ondersteunen. Volgens Gray is deze manier van omgaan met kinderen niet alleen gezonder voor hun ontwikkeling, maar ook voor ouders en begeleiders zelf.

We hoeven de ontwikkeling van kinderen niet voortdurend te sturen of te controleren. We mogen in vertrouwen loslaten, terwijl we beschikbaar blijven. Ondertussen mogen we genieten van wat er ontstaat wanneer kinderen de ruimte krijgen om hun eigen mogelijkheden te ontdekken.